ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΤΗΣ ΕΛΔΥΚΟ

• 2003.02.22
• Αργύρης Τασιόπουλος

Ενημέρωση για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που υπήρξαν στο Κοσσυφοπέδιο με αναφορά στο ιστορικό τους και την αντιμετώπιση τους από την Υγειονομική Υπηρεσία.Στο παρόν ενημερωτικό δεν περιλαμβάνονται οι έλεγχοι για την ρύπανση της περιοχής με απεμπλουτισμένο ουράνιο (DU).

ΣΥΝΟΨΗ

Η ΕΛΔΥΚΟ το 1999 ζήτησε την συνδρομή της Δνσης Πολεμικών Χημικών Ουσιών του Γ’ΚΝΟ στην διερεύνηση της ρύπανσης του περιβάλλοντος με απεμπλουτισμένο ουράνιο (DU). Οι περιβαλλοντικές ομάδες υγειονομικών Αξκών κατά την διάρκεια των ελέγχων για το DU την περίοδο 2000 – 2002 εντόπισαν ή συνέβαλαν στον εντοπισμό αξιολόγηση και άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων εκτός του DU, όπως παρακάτω.

• Στον Συνοριακό Σταθμό FYROM – Κοσσυφοπεδίου όπου ενεργεί ο 34 ΛΕΚ ρύπανση με ίνες αμιάντου, ολικά αιωρούμενα σωματίδια (TSP) και βαρέα τοξικά μέταλλα.
• Στην Mitrovica ρύπανση ατμοσφαιρικού αέρα με Μόλυβδο και Μαγγάνιο.
• Στο Kosovo Polie, μόλυνση εδάφους από υπολειματα σφαγείου,  ατμοσφαιρική ρύπανση από το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο OBILIC.

1.   Η ρύπανση στον Συνοριακό Σταθμό FYROM – Κοσσυφοπεδίου.

• Την 11/1999 πραγματοποιείται περιβαλλοντική μελέτη από Ολλανδικό Εργαστήριο LISEC (Δ1). Αντικείμενο της μελέτης ήταν η ρύπανση με ίνες αμιάντου από το Εργοστάσιο Αμιάντου στο Blace. Στην μελέτη περιλαμβάνεται και ανάλυση σκόνης που είχε κατακαθίσει στο περιβάλλον. (Φωτοτυπία της μελέτης παραδόθηκε σε επιτροπή Ελλήνων Αξκών την 27/3/2000 από τον Δντή της Βιομηχανίας ειδών αμιάντου SHAR-SALONIT.)
• Την 22/3/2000 η μελέτη του LISEC δημοσιοποιείται (Δ2, Δ4) στον Ελληνικό Τύπο (Εφημερίδα “Θεσσαλονίκη 22/3/2000″ και “Ελευθεροτυπία 27/3/2000“, παρερμηνευμένη εμφανίζει τους Έλληνες Στρατιωτικούς που υπηρετούν στην περιοχή ως ευρισκόμενους σε κίνδυνο από ίνες αμιάντου και βαρέα μέταλλα.
• Την 23/3/2000 ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης καλεί τους Σχη(ΥΚ) Τασιόπουλο Α (Χημικό – Κτηνίατρο) και Σχη(ΥΙ) Γκιόκα Βασίλειο (Πνευμονολόγο) και για ενημέρωση και διατάσει την μετάβαση των παραπάνω Υγειονομικών Αξκών στο Blace για την διερεύνηση των δημοσιευμάτων .
• Την 24/3/2000 με μέριμνα του Γ’ΚΝΟ αποστέλλονται 160 κατάλληλες προστατευτικές προσωπίδες (δωρεά εργοστασίου ΤΙΤΑΝ Θεσσαλονίκης) στον 34 ΛΕΚ. Παράλληλα η ΕΛΔΥΚΟ προμηθεύεται και η ίδια κατάλληλες προσωπίδες. (Ενδείξεις ρύπανσης από την λειτουργία της τσιμεντοβιομηχανίας είχαν επισημανθεί κατά την διάρκεια περιβαλλοντικού ελέγχου σχετικά με το απεμπλουτισμένο ουράνιο – DU την 10/3/2000 από το Γ’ΚΝΟ)
• Την 27/3/2000 με Δγή του ΓΕΣ (Δ5) κλιμάκιο ανώτερων Υγειονομικών Αξκών (Πνευμολόγος, Χημικός) μεταβαίνει στην περιοχή και με συνεργασία με το ΑΠΘ διερευνά την περιβαλλοντική ρύπανση και αναφέρει (Δ6) τον μη εντοπισμό προβλημάτων υγείας στο προσωπικό σχετικών με την ρύπανση περιβάλλοντος και την αποστολή περιβαλλοντικών δειγμάτων στο ΑΠΘ.
• Την 4/5/2000 υποβάλλεται η τελική έκθεση  η οποία περιλαμβάνει αποτελέσματα αναλύσεων περιβαλλοντικών δειγμάτων από το Τμήμα Χημείας Περιβάλλοντος του ΑΠΘ και από το Εργαστήριο σαρωτικού Μικροσκοπίου ΑΠΘ σύμφωνα με τα οποία δεν διαπιστώνεται ρύπανση με ίνες αμιάντου και βαρέα μέταλλα. Διαπιστώνονται ενδείξεις ρύπανσης με σκόνη και προτείνεται πραγματοποίηση περιβαλλοντικής μελέτης στην περιοχή.
• Την 4-12/6/2000 μετά αίτηση της KFOR πραγματοποιείται περιβαλλοντική έρευνα από US-CHPPM (Europe Environmental Health Engineering Division), (Δ8) . Η μελέτη προσδιορίζει μια υπέρβαση του ορίου εσπνεύσιμων σωματιδίων επί έξι μετρήσεων σε ημέρα που λειτουργεί η τσιμεντοβιομηχανία Kosova Shar και θεωρεί τον αντίστοιχο κίνδυνο για το προσωπικό οριακό (marginal). Από πλευράς βαρέων μετάλλων προσδιορίζεται αντιμόνιο μόνο στο 10% των δειγμάτων και θεωρεί τον κίνδυνο αμελητέο (negligible). Δεν βρίσκεται ρύπανση περιβάλλοντος με ίνες αμιάντου. Η μελέτη κοινοποιήθηκε στην ΕΛΔΥΚΟ στο τέλος Οκτωβρίου του 2000 . Με βάση την μελέτη η KFOR προτείνει λήψη μέτρων.
• Την 7/11/2000 το 34 ΤΥΓ με αφορμή την παραπάνω μελέτη εισηγείται (Δ9) μέτρα όπως ενέργειες προς την KFOR για την παύση λειτουργίας της τσιμεντοβιομηχανίας ή την απομάκρυνση του προσωπικού του 34 ΛΕΚ από το χώρο, πραγματοποίηση περιβαλλοντικής μελέτης, εναλλαγή προσωπικού κάθε τρεις (3) μήνες, χρήση προστατευτικών προσωπίδων, πνευμονολογική εξέταση του επαναπατριζόμενου προσωπικού.
• Την 23/3/2001 Ενημερώνεται ο Δντης του Γ’ΚΝΟ από το 34 ΤΥΓ ότι η Τσιμεντοβιομηχανία έπαψε να λειτουργεί , τοποθετήθηκε Αμερικανός Δντης και ότι θα επαναλειτουργήσει όταν τοποθετηθούν φίλτρα. Ανακοινώνεται η κατεδάφιση του εργοστασίου ειδών αμιάντου SHAR-SALONIT
• Με αφορμή ενδείξεις περιβαλλοντικής ρύπανσης (Δ20) με μόλυβδο της ατμόσφαιρας στη Mitrovica δρομολογείται ευρεία περιβαλλοντική μελέτη σε όλους τις περιοχές που ενεργεί η ΕΛΔΥΚΟ. Τον Ιανουάριο του 2002 αρχίζει η περιβαλλοντική μελέτη που πραγματοποιείται από το Τμήμα Χημείας Περιβάλλοντος του ΑΠΘ με συνεργασία 34 ΤΥΓ, Γ’ΚΝΟ και ΚΒΙΕΣ.
• Την 15/5/2002 (Δ14) οι πρώτες μετρήσεις δείχνουν υπέρβαση των ορίων των ολικών στερεών σωματιδίων (TSP). Για την καλύτερη αξιολόγηση της ρύπανσης το ΚΒΙΕΣ ζητά από το Τμήμα Χημείας Περιβάλλοντος και στα πλαίσια της διεξαγόμενης περιβαλλοντικής μελέτης την τοποθέτηση στο Blace δειγματολήπτη σωματιδίων κάτω από 10 μικρά (PM10 – το κλάσμα των σωματιδίων που λόγω μεγέθους μπορεί να εισέλθει στο αναπνευστικό σύστημα) . Ηδη ο δειγματολήπτης ΡΜ10 εγκαταστάθηκε στο Blace και πραγματοποιούνται δειγματοληψίες PM10 με την συνεργασία 34 ΤΥΓ, Γ’ΚΝΟ και ΑΠΘ.
• Την 4/6/2002 κοινοποιούνται στον Δντη του ΚΒΙΕΣ από το ΑΠΘ τα πρώτα συγκεντρωτικά αποτελέσματα (σύμφωνα με τα οποία (Δ15) πιστοποιείται περιβαλλοντική ρύπανση στο Blace πρώτιστα με ολικά στερεά σωματίδια (TSP) και δευτερευόντως με τοξικά βαρέα μέταλλα.
• Το 2003 ο Αργηγός Στρατού Αντγος Παναγιώτης Χαρβάλας ενημερώνει τον Υδντη ΔΥΓ/ΓΕΣ Ταξίαρχο Αργύρη Τασιόπουλο ότι απέσυρε τον 34 ΛΕΚ από την περιοχή μια μου η ρύπανση της περιοχής δεν μπόρεσε να ελεγθεί.

2. Η ρύπανση στην Mitrovica.

Xυτηρίο Zvecan

Δεξαμενές Θεϊκου Οξέως και στο βάθος το Στρατόπεδο (στον λόφο) της ΕΛΔΥΚΟ

• Την 11/1/2001 κατά την διάρκεια περιβαλλοντικού ελέγχου για απεμπλουτισμένο ουράνιο από μικτή επιτροπή Υγειονομικών Αξκών και της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ) το προσωπικό της ΕΛΔΥΚΟ μεταφέρει πληροφορίες για ρύπανση με μόλυβδο.
• Διερευνούνται οι πληροφορίες και επιβεβαιώνονται από μελέτες δυνάμεων της KFOR (Δ16), (Δ17) που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1999-2000. Διαπιστώνεται ότι έχουν ληφθεί μέτρα με την παύση λειτουργίας του ρυπογόνου Βιομηχανικού συγκροτήματος Trepca και του χυτηρίου Zvecan την 14/8/2000 γεγονός που μείωσε την ρύπανση της ατμόσφαιρας.
• Η ΔΥΓ/ΓΕΣ διερευνά την αναφερόμενη ρύπανση. Από 5/2/2001 μέχρι 10/5/2001 πραγματοποιούνται από το προσωπικό του 34 ΤΥΓ δειγματοληψίες σκόνης αέρα με συσκευή δειγματοληψίας που άφησε στο Κοσσυφοπέδιο η ΕΕΑΕ . Τα δείγματα εξετάζονται από το Τμήμα Χημείας Περιβάλλοντος του ΑΠΘ και διαπιστώνεται (Δ20) ότι η μέτρηση της 10/5/2001 είναι 1.186 ng/m³ υπερβαίνει το όριο των 500 ng/m³ ένδειξη ότι στην περιοχή λειτουργεί περιστασιακά πηγή μολύβδου.
• 1/7/2001 μέχρι 13/8/2001 πραγματοποιούνται (με αφορμή την μέτρηση της 10/5) με Δγή ΓΕΣ/ΔΥΓ επτά νέες δειγματοληψίες. Οι νέες μετρήσεις (Δ22) δεν δείχνουν άλλη υπέρβαση των ορίων στο μόλυβδο της ατμόσφαιρας. Το μειονέκτημα των παραπάνω μετρήσεων ήταν ότι έγιναν σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές και όχι σε “βάθος” χρόνου. Για την διαμόρφωση πληρέστερης εικόνας, αποφασίσθηκε η διενέργεια περιβαλλοντικής μελέτης που άρχισε να υλοποιείται το 2002 και αφορά το σύνολο των περιοχών όπου στρατοπεδεύουν Μονάδες της ΕΛΔΥΚΟ.
• Την 4/6/2002 κοινοποιούνται (Δ15) στον Δντή του ΚΒΙΕΣ από το ΑΠΘ τα πρώτα συγκεντρωτικά αποτελέσματα σύμφωνα με τα οποία δεν υφίσταται ρύπανση με μόλυβδο στην ατμόσφαιρα πλην όμως υπάρχει ρύπανση με μαγγάνιο η πηγή του οποίου είναι άγνωστη μέχρι στιγμής. 

5. Ρύπανση στο Kosovo Polie

Υπολείμματα σφαγείου

Υπολείμματα σφαγείου

• Ιούνιος 1999. Εξυγείανση του εδάφους  στο Στρατόπεδο Ρήγας Φεραίος (Kosovo Polie),  με αφαίρεση χώματος, στρώση ασβέστου και επικάλυψη με καθαρό χώμα.
• Την 18/12/2000 η KFOR πληροφορεί (Δ10) ότι οι ρύποi που εκπέμπονται από το Εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο OBILIC (7 Χλμ από το Kosovo Polie) είναι κάτω από τα όρια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας , το δε μέγεθος των σωματιδίων είναι μεγαλύτερο των 10 μικρών με συνέπεια να μην εισέρχονται στο αναπνευστικό σύστημα.
• Την 5/4/2001 η ΕΛΔΥΚΟ υποβάλει την Ετήσια αναφορά ιατρικών περιστατικών της KFOR MAIN / PREVENTIVE MEDICINE (Δ25) που αφορά το έτος 2000. Η αναφορά δείχνει αυξημένο ποσοστό αναπνευστικών προβλημάτων στους κατοίκους της περιοχής OBILIC. Με το ίδιο σχετικό η ΕΛΔΥΚΟ ζητά οδηγίες και λοιπές σχετικές ενέργειες.
• Η περιοχή εντάχθηκε στο πρόγραμμα περιβαλλοντικού ελέγχου το οποίο άρχισε να λειτουργεί τον Ιαν 2002 (3.δ).
• Την 4/6/2002 κοινοποιούνται στον Δντή του ΚΒΙΕΣ από το ΑΠΘ τα πρώτα συγκεντρωτικά αποτελέσματα (Δ15) σύμφωνα με τα οποία δεν υφίσταται καμιά υπέρβαση των θεσπισμένων ορίων των ρύπων στην περιοχή.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από τα μέχρι στιγμής (2003) αποτελέσματα μετρήσεων διάφορων περιβαλλοντικών ρύπων και λοιπών στοιχείων προκύπτουν τα παρακάτω συμπεράσματα:

• Οι συγκεντρώσεις των Ολικών αιωρούμενων σωματιδίων (TSP) στα στρατόπεδα Ρήγας Φεραίος (Kosovo Polie) , Μέγας Αλέξανδρος (Urocevac) και Καπετάν Άγρας (Mitrovica) κυμαίνονται από χαμηλά έως αποδεκτά επίπεδα. Εξαίρεση αποτελεί το στρατόπεδο ΛΕΚ (Blace), όπου οι συγκεντρώσεις των TSP είναι σε μόνιμη βάση ιδιαίτερα υψηλές (υπερβαίνουν το όριο έκτακτης ανάγκης της Αθήνας ).
• Ο μόλυβδος (Pb ) παρουσιάζει τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στο ΛΕΚ, χωρίς όμως υπερβάσεις του αντίστοιχου ορίου. Η αναφερόμενη ρύπανση της ατμόσφαιρας στην Mitrovica την περίοδο 1999-2000 με μόλυβδο (Δ10) δεν υφίσταται πλέον.
• Από τα υπόλοιπα τοξικά βαρέα μέταλλα Cd, Νί και Μη, συγκεντρώσεις μεγαλύτερες των αντίστοιχων προτεινόμενων ορίων παρατηρήθηκαν στο ΛΕΚ (για Cd, Νί, Μη) καθώς και στο στρατόπεδο Καπετάν Άγρας στη Mitrovica (για Μη).
• Η σύγκριση με άλλες περιοχές της Ελλάδας έδειξε ότι η ατμόσφαιρα στο ΛΕΚ είναι επιβαρυμενη κατά πρώτο λόγο με TSP και δευτερευόντως με ορισμένα τοξικά στοιχεία (Cd, Νί, Μη). Στα υπόλοιπα τρία στρατόπεδα δεν υπάρχει πρόβλημα σωματιδιακής ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
• Η αναφερθείσα ρύπανση με ίνες αμιάντου στην περιοχή του 34 ΛΕΚ δεν επιβεβαιώθηκε και με την παύση λειτουργίας του εργοστασίου ειδών αμιάντου εκτιμάται ότι δεν υφίσταται .