ΚΥΠΡΟΣ 1974 – ΑΝ

• – 2025.07.25
• – Δημήτριος Μάνος

Στην Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ, υπάρχει η Ατομική Διατριβή του Σχη (ΠΒ) Μάνου Δημητρίου, με τίτλο «Λήψη αποφάσεων Case Study, Oι πολεμικές επιχειρήσεις στην Κύπρο το 1974». Η Διατριβή συντάθηκε στα πλαίσια της 3ης Εκπαιδευτικής Σειράς της Σχολής Εθνικής Άμυνας, το 2014. Με πρωτότυπο τρόπο η Διατριβή του αρχίζει με ένα υποθετικό σενάριο βασισμένο στις δυνατότητες των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων της εποχής εκείνης. Ένα σενάριο που όλοι μέσα μας γνωρίζουμε και πιστευουμε πως ήταν απόλυτα εφικτό και για αυτό μας πληγώνει. Γνωρίζουμε  “πως αν η τότε ηγεσία έκανε στοιχειωδώς το καθήκον της,  οι Τούρκοι θα είχαν υποστεί συντριπτική ήττα.”

Ένα Υποθετικό Σενάριο

Ώρα 09:40. Η αναλογική βελόνα του βυθομέτρου κινείται γρήγορα καθώς το υποβρύχιο με αριθμό S110 γεμίζει τις δεξαμενές έρματος και καταδύεται με ταχύτητα εγκαταλείποντας το βάθος περισκοπίου. Μόλις έχει εκτοξεύσει τις 8 τορπίλες του. Οι εκρήξεις ακούγονται διαδοχικά, με διαφορά δευτερολέπτων. Ένα λεπτό νωρίτερα ο κυβερνήτης κλείνει με δύναμη τις αντιτακτές λαβές του περισκοπίου μάχης και ενώ το στρέφει σε θέση πορείας φωνάζει «Εις τάξιν καταδύσεως, πηδάλιο δεξιά, πορεία τρία ένα μηδέν, βάθος ασφαλείας, αναφορά στεγανότητας ! ». Το πλήρωμα κινείται δαιμονισμένα. Ακούγεται δυνατά ο μεταλλικός ήχος των δεξαμενών που γεμίζουν. Μαζί και η αδρεναλίνη του πληρώματος. Είναι 22 Ιουλίου 1974. 10 μίλια βορειοδυτικά της Κυρήνειας. Το υποβρύχιο, «Γλαύκος S110».

Τα 4 Ελληνικά νεοπαραληφθέντα υποβρύχια type 209/1100-1200. Γλαύκος ΙΙ S110, Νηρεύς ΙΙ S111, Πρωτεύς ΙΙ S113, Τρίτων ΙΙ S112.

Ώρα 09:55. Μαζί με το Νηρεύς S111, μετά την προσβολή της νηοπομπής, τώρα βρίσκονται σε απόσταση 15 νμ Β∆ από την περιοχή. Ο κυβερνήτης γράφει στο ημερολόγιο του σκάφους. 22 09:36 Ιουλ 1974. Εκτόξευση πρώτης τορπίλης. Αποτέλεσμα στόχος. Ώρα 10:05. 10 μίλια δυτικά της Κυρήνειας. Ο αρχηγός του σμήνους των 6 αεροσκαφών Phantom F-4E, ωθεί την μανέτα ισχύος εμπρός και ταυτόχρονα το χειριστήριο ύψους πίσω. Οι δύο κινητήρες της General Electric J79, σε πλήρη μετάκαυση. Τα ακροφύσια πιάνουν φωτιά. Το διθέσιο αεροσκάφος Phantom F-4Ε, εγκαταλείπει την χαμηλή πτήση και εκτοξεύεται στον ουρανό.

Αεροσκάφος ∆/Β (∆ιώξεως/Βομβαρδισμού) F-4E Phantom

Μπροστά του μαύροι καπνοί από τα Τουρκικά αντιτορπιλικά και τα άλλα πλοία συνοδείας που βυθίζονται από τις προσβολές των υποβρυχίων λίγα λεπτά νωρίτερα. Καθώς το αεροσκάφος εκτελεί άνοδο, στο πίσω κάθισμα ο χειριστής των όπλων, στριφογυρίζει νευρικά αριστερά-δεξιά το κεφάλι του προσπαθώντας να επιλέξει στόχο. Τα άλλα 5 αεροσκάφη ακολουθούν. Μόλις πριν 25 λεπτά, πάνω στον αεροδιάδρομο με ζεστούς κινητήρες, είχε ενημερωθεί για το σήμα του κυβερνήτη του υποβρυχίου Γλαύκος με το συνθηματικό «Αφροδίτη Ένα, τέλος», τέλος Α΄φάσης. Ώρα 10:05:10. Το σμήνος τεσσάρων φάντομ αφού πήρε το ικανοποιητικό ύψος αρχίζει την κάθοδο με ταχύτητα. Τα άλλα αεροσκάφη δύο περιπολούν. Ο χειριστής των όπλων στο πίσω κάθισμα του αεροσκάφους έχει διαλέξει το θήραμά του. Χωρίς προστασία πλοίων συνοδείας τα αποβατικά είναι καθιστές πάπιες. Ενημερώνει τον πιλότο που βρίσκεται στο μπροστινό κάθισμα του αεροσκάφους για τον στόχο. Από πολύ κοντά αφήνει τα όπλα του και σηκώνει την μύτη του αεροσκάφους πάνω και αριστερά. Ο πιλότος κοιτάει μπροστά. Στο πίσω κάθισμα ο χειριστής όπλων στρέφει νευρικά το κεφάλι του να δει το αποτέλεσμα. Χτύπημα στην πρύμνη, πυκνός μαύρος καπνός, η θάλασσα καίγεται. Χτύπησαν τον ανεφοδιασμό του α΄ κύματος. Τα υπόλοιπα Phantom βρίσκουν το στόχο τους και αποχωρούν για Κρήτη για ανεφοδιασμό. ∆εν θα χρειαστεί να ξανάρθουν. Οι καπνοί από τα θαλάσσια συντρίμμια φτάνουν στην Κυρήνεια, το ύψος τους περνάει τον Πενταδάκτυλο. Οι υπερασπιστές της Λευκωσίας ενθουσιάζονται. Ήρθε η Ελλάδα! Οι πρώτοι Τούρκοι που είχαν αποβιβαστεί στις 20 Ιουλίου στο Πεντεμίλι της Κυρήνειας 5 μίλια δυτικά της Κυρήνειας, βλέπουν τον όλεθρο στην θάλασσα. Ήδη έχοντας υποστεί φθορά από την προηγούμενη ημέρα από τους υπερασπιστές της Κυρήνειας δεν έχουν καμιά ελπίδα χωρίς αυτές τις ενισχύσεις. Είναι 2 ημέρες άγρυπνοι και χωρίς ανεφοδιασμό. Τα τρόφιμα και πυρομαχικά τελειώνουν. Βρίσκονται κυκλωμένοι σε μια περιοχή 500 μέτρων.

Ο επικεφαλής τους, Ταξίαρχος Τουντζέρ και ο ∆κτης του 50 ΣΠ Σχης Καραγλάνογλου, βλέπουν αδιέξοδο. Ενισχύσεις yok. Το βασανιστικότερο όλων όμως είναι το νερό. Οι γιουνάν έχουν κόψει όλες τις παροχές νερού στα σπίτια στην ακτή. Οι τουρκικές δυνάμεις περίμεναν τις ενισχύσεις για να συνεχίσουν. Η παράδοση είναι μονόδρομος. Το ίδιο βλέπουν και οι Τούρκοι στην διάβαση Αγ Ιλαρίωνα στον Πενταδάκτυλο και οι υπερασπιστές των τουρκοκυπριακών θυλάκων, όπου αυτοί έχουν απομείνει. Ο Ταξίαρχος Τουντζέρ σκέφτεται την διαδικασία της παράδοσης. Έχει διλήμματα. Να ζητήσει ιεραρχικά άδεια; Από το αδιέξοδο τον βγάζει από την άλλη μεριά του Ατλαντικού, ο γγ των ΗΠΑ, Henry Kissinger. Έχει ζητήσει από τις δύο χώρες αμοιβαία κατάπαυση του πυρός. Ο 6ος Αμερικανικός στόλος, που μέχρι στιγμής παρακολουθεί εκ του μακρόθεν, μπορεί να εφαρμόσει ναυτικό αποκλεισμό στο νησί οποιαδήποτε στιγμή και να διακόψει κάθε εχθροπραξία στο νησί. Η Ελλάδα σε λιγότερο από μια ώρα, καταφέρνει μια εύκολη νίκη. Βασικός παράγων η θέληση και ο συντονισμός των δυνάμεων.

Η ποιοτική υπεροχή σε ναυτικό και αεροπορία εκείνη την εποχή ήταν αδιαμφισβήτητα υπέρ της Ελλάδας. Αυτό που έπρεπε να πράξουν οι αρχηγοί και οι πολιτικοί ηγέτες, είναι να έχουν ομόνοια, σταθερές αποφάσεις, σκοπό και συντονισμό. Τα υπόλοιπα ήταν σίγουρο χαρτί. Αυτή θα μπορούσε να είναι η ιστορία του καλοκαιριού του 1974 στην Κύπρο.

Όμως τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Η Ελλάδα, οδηγήθηκε στην ήττα και στον εξευτελισμό. Η Τουρκία εισέβαλε με 40000 στρατό στην Κύπρο με αφορμή το πραξικόπημα ανατροπής του Προέδρου της Κυπριακής δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που διοργάνωσε το καθεστώς των Αθηνών. Οι συνέπειες των γεγονότων και της Ελληνικής ήττας συνεχίζουν να ακολουθούν και να επηρεάζουν την διαδρομή της Ελλάδος. Οι αμφισβητήσεις στο Αιγαίο είναι προϊόν αυτής της σιγουριάς που έδωσε στους Τούρκους η νικηφόρα εξέλιξη της μάχης της Κύπρου. Οι δισταγμοί της εκμετάλλευσης των θαλασσίων πόρων το ίδιο. Η πρόσφατη οικονομική κρίση στην Κύπρο και στην Ελλάδα είναι απόρροια αυτού του γεγονότος. Αν μπορεί να ειπωθεί ότι ο εμφύλιος πόλεμος 1946-49 άφησε τα ίχνη του και επηρέασε την ροή των εξελίξεων μέχρι την δικτατορία τότε σίγουρα τα γεγονότα του 1974 επιδρούν και θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την πορεία της Ελλάδος μέχρι νεωτέρας. Αυτό που θα μπορούσε να κρατήσει τις επεκτατικές βλέψεις της Τουρκίας έναντι της Ελλάδος, τουλάχιστον 100 χρόνια μακριά, αντιμετωπίστηκε με ηττοπάθεια κάτω από το πρίσμα των προσωπικών φιλοδοξιών των πρωταγωνιστών αυτής της σκηνής. Αυτό που συνέβη τότε καθόρισε την πορεία της Ελλάδας μέχρι σήμερα. Και θα συνεχίσει να την ακολουθεί και να επηρεάζει την τροχιά της με βαρυτική δύναμη, μέχρι να έλθει το επόμενο σημείο καμπής, τυχαία, συγκυριακά ή από πρόθεση.

ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ  

Συμπεράσματα από τις επιχειρήσεις στην Κύπρο. ((στο τέλος της Διατριβής)
Το κατώτερο προσωπικό είχε πίστη και πολέμησε γενναία. Οι υπερασπιστές της Κύπρου έδωσαν με όλες τους τους τις δυνάμεις την
μάχη. Πολέμησαν. Αξιωματικοί και οπλίτες. Περίμεναν μια βοήθεια που δεν ήρθε ποτέ. Η επιστράτευση πέτυχε. Τα σενάρια που κυκλοφόρησαν
αργότερα, εξυπηρετούσαν αντεθνικούς σκοπούς. Οι επίστρατοι πήγαιναν με ενθουσιασμό να καταταγούν, όπως το 1940. Όπως γίνεται όμως πάντα και σοφά λέει η λαϊκή παροιμία «το ψάρι βρωμάει απ το κεφάλι». ∆υστυχώς αυτοί που είχαν τις τύχες του Ελληνισμού στα χέρια τους δεν ήθελαν να
πολεμήσουν. Το χειρότερο άφησαν στην τύχη τους τους υπερασπιστές να σκοτωθούν ανώφελα. Θα μπορούσαν να είχαν τελειώσει πιο εύκολα με μια
διαταγή παράδοσης. ∆εν το ήθελαν ούτε αυτό. Ήθελαν να στρεβλώσουν την ιστορία και να φανούν μεσίες. Ο ξεριζωμός των Κυπρίων μοιάζει σε κλίμακα με την Μικρασιατική καταστροφή. Και τότε τα ίδια λάθη. Πιθανόν και στο μέλλον αν δεν διδαχθούμε από αυτά.
Το σπουδαιότερο όλων είναι το συμπέρασμα της μή διάθεσης των υποβρυχίων και των αεροσκαφών. Αυτός που σταμάτησε αυτά τα δύο στρατηγικά όπλα να επέμβουν στον Αττίλα Ι και στον Αττίλα ΙΙ είναι ο ένοχος της Κυπριακής καταστροφής.

Ολόκληρη η Διατριβή εδώ