ΤΟ ΠΑΝΥΓΥΡΙ ΑΝΗΜΕΡΑ ΤΟΥ «ΣΩΤΗΡΟΣ» ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΘΗΡΑ.

• 2025.08.06
• Λάμπρος Βαζαίος

Στην Αρχαία Θήρα, στο Μέσα Βουνό δεν ανεβαίναμε συχνά. Η πρόσβαση ήτανε δύσκολη και έπρεπε να ξεκινήσουμε αξημέρωτα για να αποφύγουμε την αμείλικτη κάψα του μεσημεριού στον γυρισμό. Κάθε χρόνο όμως στις 6 Αυγούστου, δεν παραλείπαμε να πάμε στην λειτουργία στο μικρό εκκλησάκι, που γιόρταζε χωμένο σε μικρή σπηλιά, στα βράχια της Δυτικής πλαγιάς του Μέσα Βουνού. Το μέρος αυτό του βουνού, όπως και το βουνό του Προφήτη Ηλία είναι τα μόνα που δεν είναι ηφαιστιογενή. Έχουν χώμα στο έδαφος και όχι ηφαιστιογενή ύλη! Ακόμη και τα αχαμνά αγριολούλουδα που βρίσκουμε εδώ και εκεί είναι διαφορετικά.

Πριν λοιπόν σκάσει ο ήλιος την πρώτη φορά που ανεβήκαμε, ψηλαφώντας «το δροσό» την ευλογημένη νυκτερινή υγρασία των αμπελιών και των μπαξέδων, αφήσαμε τα αυτοκίνητα στο πλάτωμα πριν τις προσβάσεις του χώρου της Αρχαίας Θήρας. Ο Γερμανός βαρώνος-Αρχαιολόγος, που την ανέσκαψε στο τέλος του 19 ου αιώνα, είχε χαράξει την στοιχειώδη ρυμοτομία που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα. Λίγο μετά την κεντρική πρόσβαση ξεκινούσε προς τα δεξιά μονοπάτι που ακολουθούσε επικλινή διαδρομή. Ο αρχικός δρόμος μετά την διασταύρωση του μονοπατιού, οδηγούσε στο κέντρο της πόλης, της Αρχαίας Θήρας. Ακολουθήσαμε το μονοπάτι και μετά πορεία 20-25 λεπτών, με αρκετές δυσκολίες, φθάσαμε στο μικρό πλάτωμα που οδηγούσε στο σκαμμένο στον βράχο εκκλησάκι. Ήταν μικρό τόσο μικρό που ίσα-ίσα χωρούσε τον πολύ μεγαλόσωμο Δαμασκηνό!

Ο ηγούμενος του Προφήτη Ηλία με κάποιους ανθρώπους του μοναστηριού ήταν ήδη εκεί και είχαν αρχίσει τον όρθρο. Το εκκλησάκι είχε όλα τα αναγκαία για την λειτουργία και όλοι σταθήκαμε μπροστά στο κεφαλόσκαλο της μικρής σκάλας που οδηγούσε σ’ αυτό. Μαςπροστάτευε το κάθετο των βράχων από τον ήλιο και το μελτέμι και επικρατούσε πολύ ευχάριστη δροσιά. Χωρίς να το καταλάβουμε καλά-καλά είχε μαζευτεί κόσμος. Ήταν μόνο ντόπιοι (ευτυχώς!) και κουβαλούσαν τα ελέη του Θεού! Καλάθια με σταφύλια, ντοματάκια, ατζούρια (μην τα μπερδεύετε με τα αγγούρια, δεν συγκρίνονται!). Ψωμιά φρεσκο ψημένα ζεστά ακόμη, τυριά χλωρά και μυζήθρες, αμπελοφάσουλα και μικρές ελιές από τα ανεμοδαρμένα λιόδεντρα του κάμπου. Μικρά δοχεία γεμάτα μελιτίνια και ένας δίσκος με «κουφέτο» από το νιόπαντρο ζευγάρι που είχε ανεβεί για να κάνει το τάμα του! Το χρώμα που είχε το νυχτέρι στην μεγάλη νταμιτζάναπρόδωσε την νοστιμιά του και χωρίς λόγια μίλησε για την ποιότητα του!Μικρές αρμαθιές φρεσκοκομμένα στάχια και κριθάρια ακουμπήσανε οι προσκυνητές, για να ευλογηθούν με όλα τα άλλα καλούδια στο κεφαλόσκαλο, μπροστά στην εικόνα. Ήταν η προσφορά των ανθρώπων στην δέηση για καλές σοδειές, για υγεία και προκοπή!

Τελειώνοντας ο ηγούμενος την λειτουργία παρακάλεσε τον φίλο Θανάση από το Μόναχο, σαν καθηγητής θεολόγος που ήτανε, να πει δυο λόγια για την ημέρα. Αφού μας είπε όσα λέγονται συνήθως για το Ευαγγέλιο της ημέρας , ο φίλος μας μίλησε για την ιστορία του χώρου. Ήταν πάντα, από την Αρχαιότητα, ιερός ο τόπος. Τότε λατρευόταν η Δήμητρα στο μικροσκοπικό χώρο που είχε σκαφθεί στον βράχο. Τέτοια εποχή οι χωρικοί τιμούσαν την Θεά της Γης και προσφέρανε τα ίδια(!!) σχεδόν δώρα παρακαλώντας την να δίνει καλές σοδιές, υγεία, ειρήνη και ευημερία. Για όσους από μας, (μάλλον για όλους είναι η αλήθεια), δεν το γνωρίζαμε ήτανε πολύ συγκινητική η όλη πλέον διαδικασία.

Γιορτάσαμε, φάγαμε, ήπιαμε κρασί, στον ίδιο χώρο που γιορτάζανε και κάνανε τις ίδιες προσφορές οι πρόγονοι μας 20 τουλάχιστον, αιώνες πριν! Η «συνέχεια» της ράτσας ήταν πιο αληθινή από την Αλήθεια! *

*Θα ζητήσω την κατανόηση των ιστορικών, των ανθρωπολόγων και όλων των σοφών, αυτό που έζησα τότε δεν είναι διαχειρίσιμο.
Είναι αυτό που είναι χωρίς σχολιασμό, είναι ασέβεια και ιεροσυλία κάθε συζήτηση!

Περασμένες 11 κινήσαμε για την επιστροφή. Το μελτέμι είχε αγριέψει και ο ήλιος είχε αρχίσει να ψήνει τις πέτρες. Ακολουθήσαμε την συντροφιά των Σαντορινιών που προχώρησαν προς το μέρος του κέντρου της Αρχαίας Πόλης Περιδιαβήκαμε όλη την πολιτεία και είχαμε στο μέρος της Αγοράς την δεύτερη εμπειρία-έκπληξη που μας φύλαγε η ημέρα. Η πιο ηλικιωμένη από την συντροφιά έλεγε στους νεότερους:

Το Θέατρο

«Εδωνά…ήρθαμε να χαιρετήσουμε τους παλιούς παππούδες μας. Είναι τα σπίτια τους, η Αγορά τους, το Θέατρο και όλα τα άλλα! Είδατε πόσο σοφοί ήτανε; Χτίσανε στο καλλίτερο μέρος. Βλέπουνε στο Καμάρι στον Βοριά και στην Περίσσα στον Νοτιά. Τα καράβια τους αράζανε με όλους τους καιρούς! Και τι καλός αέρας εδώ πάνω! Και μακριά από τους πειρατές».

Τότε πια κατάλαβα πως και εγώ είχα έρθει επίσκεψη στο «σπίτι» των προγόνων και αφού είχα κάνει δέηση στην Δήμητρα και είχα προσκυνήσει την εικόνα της Μεταμόρφωσης του Κυρίου γύρισα στο σπίτι μου, στην ζωή του 20 ου τότε αιώνα!