ΕΝΑ ΠΑΙΔΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ .

ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ .

ΜΙΑ ΦΡΙΚΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ .

• 2026.01.17
• Δ. Σακελλαρίου

«Ήταν ένα μικρό καράβι.. ήταν ένα μικρό καράβι. ,

που ήταν α-α- α ταξίδευτο … που ήταν α-α- α ταξίδευτο,

Ωε, Ωε, Ωε, Ωε,

»Κι έκανε ένα μακρύ ταξίδι (x2), μέσα στην ε-ε- ε Μεσόγειο (x2),

Ωε, Ωε, Ωε, Ωε …….»

Χ2 Επαναλμβάνεται ο στίχος 2 φορές

Πίσω από αυτό το γνωστό παιδικό τραγουδάκι, που ενθουσιασμένοι τραγουδούσαμε, όταν ήμασταν παιδιά, κρύβεται μια ιστορία κανιβαλισμού, που εδώ και δεκάδες χρόνια μεταφέρεται από γενιά σε γενιά… Παρακάτω στη στροφή «και τότε ρίξαμε τον κλήρο (x2), να δούμε ποιος, ποιος, ποιος, θα φαγωθεί (x2),» μπορούσαμε στη συνέχεια να προσθέσουμε όποιο όνομα αγοριού ή κοριτσιού θέλαμε να πειράξουμε, προσθέτοντας «κι ο κλήρος πέφτει στον / στην…»

Το αυθεντικό τραγούδι είναι γαλλικό (γαλλ. Le Radeau de la Méduse) και η αληθινή ιστορία δεν είναι παιδική, αλλά πολύ δυσάρεστη και μακάβρια…

Το τραγουδάκι αναφέρεται στη γαλλική φρεγάτα «Μέδουσα», που το καλοκαίρι του 1816 ξεκίνησε ένα ταξίδι από τη Γαλλία με προορισμό τη Σενεγάλη μαζί με τρία συνοδά γαλλικά πλοία (Loire, Argus, Écho) , μεταφέροντας μεταξύ άλλων και τον καινούργιο κυβερνήτη της  Σενεγάλης. Πλοίαρχος ο Hugues Duroy de Chaumareys, με τη σύζυγό του.  Στη φρεγάτα επέβαιναν μαζί και με το πλήρωμα 400 περίπου άτομα.

Ο πλοίαρχος Hugues Duroy de Chaumareys, διορίστηκε πλοίαρχος για πολιτικούς λόγους, ως ευνοούμενος του βασιλιά Λουδοβίκου XVIII. Με την επιλογή του παραμερίστηκαν έμπειροι πλοίαρχοι, ενώ αυτός είχε σχεδόν 20 χρόνια να ταξιδέψει στη θάλασσα και είχε ελάχιστη πραγματική εμπειρία ως κυβερνήτης πλοίου ανοιχτής θαλάσσης. Αυτό θεωρείται σήμερα κλασικό παράδειγμα κομματικού διορισμού με καταστροφικές συνέπειες. Ο Ντιρουά αριστοκράτης κι εγωιστής προτίμησε ν’ αγνοήσει τις συμβουλές των καπετάνιων των άλλων τριών συνοδών πλοίων, που ήταν έμπειροι αξιωματικοί και βασίστηκε σε ό,τι του είπε ένας απλός επιβάτης, ο  Richefort (ή Pierre-Henri Richefort), ο οποίος δήλωνε ότι γνώριζε καλά τις ακτές της Δυτικής Αφρικής και ότι έτσι θα έφταναν πρώτοι στον προορισμό τους. Ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν επίσημος πλοηγός. Οι συμβουλές του οδήγησαν το πλοίο υπερβολικά κοντά στις αφρικανικές ακτές, μέσα σε εξαιρετικά επικίνδυνα αβαθή (Banc d’Arguin).  Η περιοχή ήταν γνωστή παγίδα για πλοία που δεν κρατούσαν ανοιχτή πορεία.

 

Ενώ το πλοίο κατευθυνόταν νότια κατά μήκος της αφρικανικής ακτής, η Méduse λόγω λανθασμένης ναυσιπλοΐας (πορείας) κοντά στην ακτή, προσάραξε σε αμμώδη περιοχή που ονομάζεται Banc d’Arguin  στα ανοικτά της σημερινής Μαυριτανίας, περίπου 50–60 km από την ηπειρωτική ακτή. Οπότε ήταν επιτακτική η ανάγκη να εγκαταλείψουν γρήγορα οι επιβάτες το πλοίο, αλλά οι σωσίβιες λέμβοι ήταν λίγες. Δεν τους χωρούσαν όλους. Οι μαραγκοί του πλοίου αναγκάστηκαν να κατασκευάσουν βιαστικά μια σχεδία, την οποία ονόμασαν «Μέδουσα – Méduse», ενώ επάνω της στριμώχτηκαν όπως – όπως περίπου 150 άνθρωποι, οι περισσότεροι άνδρες.

Στην αρχή η πρόχειρα κατασκευασμένη σχεδία ήταν δεμένη με τις λέμβους, η αρχική πρόθεση ήταν οι λέμβοι να ρυμουλκούν τη Σχεδία, πολύ σύντομα όμως, οι λέμβοι έκοψαν τα σχοινιά — σκόπιμα ή από φόβο και ο  Chaumareys, μαζί με αξιωματικούς και επιβάτες ανώτερης τάξης, διέφυγε με λέμβο, αφήνοντας τη Σχεδία στην τύχη της. Η σχεδία παραδομένη στις καιρικές συνθήκες έπλεε χωρίς προορισμό για 13 ολόκληρες μέρες. Σ’ αυτό το χρονικό διάστημα διαδραματίστηκαν φριχτές σκηνές. Οι ναυαγοί δεν είχαν παρά ελάχιστες προμήθειες, που όπως ήταν φυσικό, τελείωσαν γρήγορα. Πολλοί από αυτούς δεν άντεξαν και πέθαναν από την πείνα, τη δίψα και τις κακουχίες. Το τραγουδάκι συνεχίζει :

«Σε 5 – 6 εβδομάδες (x2), τελειώσαν ό-όλες οι τροφές (x2)

Ωε, Ωε, Ωε, Ωε …….»

Οι υπόλοιποι μέσα στην απελπισία τους και την ανάγκη για επιβίωση αναγκάστηκαν να φάνε ορισμένα  από τα πτώματα των συντρόφων τους, αφού πρώτα τα είχαν ξεράινει στον ήλιο… Έτσι το τραγουδάκι, που τελειώνει

«Και τότε ρίξανε τον κλήρο(x2), να δούνε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί Ωε, Ωε, Ωε, Ωε …….»

έχει κυριολεκτική και μακάβρια σημασία. Τελικά τη σχεδία εντόπισε το ένα από τα άλλα συνοδά πλοία, το «Άργος» και περισυνέλλεξε ζωντανούς μόνο 15 επιβάτες, από τους οποίους τελικά έζησαν οι 10… Τα περιστατικά κανιβαλισμού, που εκτυλίχθηκαν πάνω στη σχεδία, έγιναν γνωστά από τις μαρτυρίες των επιζώντων. Η υπόθεση τάραξε τα νερά της γαλλικής κοινωνίας και η νέα κυβέρνηση του Λουδοβίκου ΧVΙΙΙ δέχτηκε σκληρή κριτική.

Ο Κυβερνήτης της Σενεγάλης (διορισμένος), Julien-Désiré Schmaltz και η σύζυγός του Reine Schmaltz επιβιβάστηκαν σε λέμβο, μετά την προσάραξη της Méduse στη Banc d’Arguin (2 Ιουλίου 1816).  Οι λέμβοι, σε αντίθεση με τη σχεδία, κατάφεραν να φτάσουν με σχετική ασφάλεια στην αφρικανική ακτή και τελικά στο Saint-Louis της Σενεγάλης. Έτσι, δεν βρέθηκαν ποτέ στη διαβόητη σχεδία που εγκαταλείφθηκε στη θάλασσα. Δεν είναι τυχαίο ότι η ιστορία έμεινε γνωστή όχι από το πλοίο, αλλά από τη Σχεδία της Μέδουσας. Οι προνομιούχοι σώζονται – οι απλοί ναύτες εγκαταλείπονται.

Ο Chaumareys καταδικάστηκε αργότερα από στρατοδικείο καθαιρέθηκε, φυλακίστηκε (ελαφρά ποινή σε σχέση με το μέγεθος της τραγωδίας) και έγινε σύμβολο ανικανότητας και ταξικής εγκατάλειψης.

 

Ο πίνακας του Ζερικώ

Εκτός από παιδικό τραγουδάκι, η ιστορία της «Μέδουσας» έγινε και πίνακας ζωγραφικής. Ο Γάλλος ζωγράφος Τεοντόρ Ζερικώ εμπνεύστηκε από την τραγωδία και δημιούργησε τον πίνακά του, τον οποίο ονόμασε «Σχεδία της Μέδουσας». Το πρωτότυπο έργο, που σήμερα έχει κυκλοφορήσει σε αμέτρητα αντίγραφα και είναι πολύ αναγνωρίσιμο, ήταν πολύ μεγάλο, με διαστάσεις 4,19μ. x 7,16 μ. Ο Ζερικώ μελέτησε σε βάθος την περίπτωση του ναυαγίου και για να έχει ολοκληρωμένη άποψη για τα όσα διαδραματίστηκαν πάνω στη σχεδία, επισκέφθηκε κάποιους από τους επιζώντες στο νοσοκομείο και ζήτησε να δει κάποια από τα πτώματα στο νεκροτομείο πιθανό για δει χρώματα θα χρησιμοποιήσει. Συναντήθηκε με τον διασωθέντα μαραγκό του πλοίου, ο οποίος κατασκεύασε ένα πιστό αντίγραφο της σχεδίας και ο ζωγράφος κλείστηκε 8 ολόκληρους μήνες στο εργαστήριό του, για να ολοκληρώσει τον πίνακα. Ο Ζερικώ πέθανε 5 χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου του. Αργότερα τον πίνακα αγόρασε η γαλλική κυβέρνηση και έκτοτε αποτελεί ένα από τα διάσημα εκθέματα του μουσείου του Λούβρου.

Επίλογος

Η «Μέδουσα» δεν ήταν ατύχημα.

Η φρεγάτα Méduse δεν προσάραξε επειδή «η θάλασσα αγρίεψε». Προσάραξε επειδή η εξουσία τοποθέτησε τους λάθος ανθρώπους στις λάθος θέσεις. Ο πλοίαρχος δεν ήταν ο καταλληλότερος· ήταν ο «ημέτερος». Ο γνώστης της περιοχής δεν ήταν ειδικός,  ήταν ο «δήθεν γνώστης». Οι έμπειροι αξιωματικοί αγνοήθηκαν.

 

Και όταν ήρθε η δύσκολη στιγμή, οι ισχυροί μπήκαν στις λέμβους. Οι υπόλοιποι στη σχεδία. Η ιστορία της Μέδουσας δεν μιλά για το 1816. Μιλά για κάθε εποχή όπου, η επάρκεια αντικαθίσταται από το “ημέτερος”, η ευθύνη διαχέεται και η διάσωση δεν είναι συλλογική, αλλά ιεραρχική. Όταν ένα σύστημα επιβραβεύει την  κομματική  αφοσίωση αντί της γνώσης, το ναυάγιο δεν είναι πιθανό, είναι αναπόφευκτο. Και τότε, όπως πάντα, οι πολλοί καλούνται να επιβιώσουν στη σχεδία, ενώ οι λίγοι συνεχίζουν το ταξίδι με ασφάλεια.

The Shipwreck of the Medusa

The authentic French children’s song “There was a small boat…” hides a story of cannibalism, which has been passed down from generation to generation for decades. In the summer of 1816, the French frigate Medusa set sail from France bound for Senegal accompanied by three other vessels named “Loire”, “Argus” and “Echo” carrying among others the newly appointed Governor of Senegal. The ship was commanded by Hugues Duroy Chaumareys, who was accompanied by his wife. On board the frigate were approximately 400 people including crew and passengers.
Hugues Duroy de Chaumareys being a favourite of King Louis XVIII appointed himself captain of the ship. This selection sidelined experienced naval officers, even though he himself had not sailed at sea for nearly 20 years and possessed very limited practical experience as a commander of an ocean – going vessel.

An aristocratic and self-centred man, Duroy chose to ignore the advice of the captains of the three accompanying ships, who were experienced officers and instead relied on the guidance of an ordinary passenger, named Pierre-Henri Richefort, who claimed to know the coasts of West Africa well and promised that they would reach their destination before the others. This man was not an official navigator. His advice led the ship dangerously close to the African coastline into extremely hazardous shallow waters, known as the Bank d’ Arguin. The area was a well-known trap for ships that failed to keep an offshore course. The vessel ran aground on the shallow waters, approximately 50-60 kilometres from the mainland.

Thus, it became imperative for the passengers to abandon the ship as quickly as possible, but there were too few lifeboats to accommodate everyone. The ship’s carpenters were forced to hastily construct a raft, which they named Medusa, onto which only 150 people – mostly men – were able to squeeze themselves. Initially the roughly built raft was tied to the lifeboats with ropes in the hope that the boats would tow it. Very soon, however, the ropes were cut free. Duroy along with officers and upper-class passengers escaped in a boat leaving the rest of the
passengers to their fate.

Exposed to the rough sea the raft drifted aimlessly for thirteen full days. During this time horrible scenes unfolded on it. The castaways had only minimal provisions, which naturally ran out quickly. Many could not endure the hunger, thirst and suffering and died. Those who remained, driven by despair and the instinct to survive, were forced to consume the bodies of some of their late companions, after first drying the flesh in the sun. Eventually the raft was spotted by one of the accompanying ships, the “Argus”, which rescued only fifteen survivors, of whom
only ten eventually lived.

The appointed Governor of Senegal, Julien-Désiré Schmaltz and his wife Reine Schmaltz boarded a lifeboat after the grounding of the Medusa at the Banc d’ Arguin on 2 July 1816. The life boats, unlike the raft, managed to reach the African coast with relative safety and eventually arrived at Saint Louis, Senegal. They were never aboard the infamous raft abandoned at sea. It is no coincidence that history remembers not the ship itself, but the raft of the Medusa. The privileged survive, the ordinary sailors are abandoned. The acts of cannibalism that took place on the raft became known through the testimonies of the survivors. The affair shocked the French society and the new government of Louis XVIII was harshly criticized. Duroys was later was tried in Court Marshal, was dismissed from the Service, imprisoned (receiving a relatively light sentence given the scale of the tragedy) and became a symbol of incompetence and class-based abandonment. The creepy story was made into a children’s song omitting though the horror details… The story inspired Theodore Gericault to paint the famous painting ‘The
shipwreck of the Medusa, which is exhibited in the Louvre Museum,

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ

Οι απόψεις που εκφράζονται  στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας  ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση εφόσον αναφέρεται η πηγή και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.  

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος