Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ ΑΕΡΟΠΥΡΟΣΒΕΣΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ ΔΙΥΛΙΣΤΗΡΙΟΥ

Τις πρώτες πρωινές ώρες της Τρίτης, 17 Αυγούστου 1999, στις 03:02 τοπική ώρα, ισχυρός σεισμός έπληξε τη βορειοδυτική Τουρκία. Η σεισμική δόνηση, μεγέθους 7,4 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ σύμφωνα με το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο (USGS), διήρκεσε περίπου 45 δευτερόλεπτα και προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στην πυκνοκατοικημένη και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη βιομηχανικά περιοχή της Θάλασσας του Μαρμαρά.

Το επίκεντρο εντοπίστηκε κοντά στην πόλη Gölcük, σε μικρή απόσταση από το İzmit (Νικομήδεια), ενώ σοβαρότατες ζημιές υπέστησαν επίσης το Adapazarı και η παράκτια πόλη Yalova. Οι επιπτώσεις του σεισμού ήταν καταστροφικές: κατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις κατέρρευσαν, υποδομές υπέστησαν μεγάλες ζημιές και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν χωρίς στέγη.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν από τις τουρκικές αρχές, ο αριθμός των νεκρών ανήλθε σε 17.127, ενώ οι τραυματίες ξεπέρασαν τις 43.900. Παράλληλα, διεθνείς αναφορές και μεταγενέστερες εκτιμήσεις επισήμαναν ότι ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων ενδέχεται να ήταν υψηλότερος. Ο σεισμός συγκαταλέγεται στις πλέον καταστροφικές φυσικές καταστροφές της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας.

Ιδιαίτερα σοβαρές ήταν οι συνέπειες για τη βιομηχανική περιοχή του İzmit, όπου βρίσκονταν σημαντικές πετρελαϊκές και άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Ανάμεσα στα περιστατικά που ακολούθησαν τον σεισμό ξεχώρισε η μεγάλη πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου πετρελαίου Tüpraş, η οποία εξελίχθηκε σε σοβαρή απειλή και κατέστησε αναγκαία την κινητοποίηση ειδικών δυνάμεων και μέσων πυρόσβεσης.

Τριάντα λεπτά μετά το χτύπημα του εγκέλαδου ο πύργος διύλισης του διυλιστηρίου Tüpraş πλησίον της πόλης του Ιζμίτ (Izmit) καταρρέει, προκαλώντας την ανάφλεξη τεσσάρων μεγάλων δεξαμενών νάφθας περιπλέκοντας ακόμα περισσότερο τη ήδη τραγική κατάσταση στη περιοχή. Ο απολογισμός των ζημιών του διυλιστηρίου τις πρώτες ώρες δείχνει  μια εντελώς ανεξέλεγκτη κατάσταση, εξελισσόμενη προς το χειρότερο με τον αριθμό των δεξαμενών που καίγονται να αυξάνεται και την πυρκαγιά να κατευθύνεται ανεμπόδιστη προς την περιοχή των δεξαμενών υγροποιημένων αερίων. Με κατεστραμμένες τις υποδομές παροχής ύδατος για πυρόσβεση στο διυλιστήριο, με τις εφεδρικές κινητές αντλίες νερού να έχουν ήδη διατεθεί στην Επιτροπή Διαχείρισης Κρίσεων.

Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΕΡΟΠΥΡΟΣΒΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ (18/8/1999)

Η ώρα ήταν 17.00 της 17ης Αυγούστου 1999 όταν ο ΥΠΕΞ επικοινώνησε με τον τότε Υπουργό Δημόσιας Τάξης, στην ευθύνη του οποίου ήταν το Πυροσβεστικό Σώμα θέτοντάς του υπόψη του το αίτημα των Τουρκικών Αρχών. Η βούληση της Κυβέρνησης ήταν δεδομένη αλλά το θέμα ήταν τι μπορούσε να γίνει τη δεδομένη στιγμή;

Το σύνολο της Ηγεσίας του ΥΕΘΑ και του ΥΔΤ έλαβαν σοβαρά υπόψη τους τις επιχειρησιακές παραμέτρους και τους κινδύνους, το εθνικό συμφέρον από την εκτέλεση μιας τέτοιας αποστολής, αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να πείσθηκαν γιατί συνάντησαν αποφασισμένους Αξιωματικούς να την εκτελέσουν.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η ελληνική συνδρομή απέκτησε ιδιαίτερη σημασία. Στις 18 Αυγούστου 1999, ελληνικό πυροσβεστικό αεροσκάφος και εξειδικευμένο προσωπικό συμμετείχαν στην επιχείρηση αντιμετώπισης της πυρκαγιάς, συμβάλλοντας στην προσπάθεια περιορισμού της και αναδεικνύοντας τον ρόλο της διεθνούς συνεργασίας στην αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών.

 

Οι δυσχέρειες ήταν πολλές

Η 355 ΜΤΜ βρισκόταν τότε στη διαδικασία παραλαβής και επιχειρησιακής αξιοποίησης των νέων αεροσκαφών CL-415. Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε παραλάβει μόλις δύο από τα δέκα αεροσκάφη της παραγγελίας, τα οποία χρησιμοποιούνταν κυρίως για την εκπαίδευση ιπταμένων και τεχνικού προσωπικού. Κατά συνέπεια, η εμπειρία της Μοίρας στη χρήση, τη συντήρηση και την υποστήριξη των νέων αεροσκαφών ήταν ακόμη περιορισμένη.

Το κρίσιμο ερώτημα ήταν κατά πόσο η προηγούμενη εμπειρία από τα CL-215, τα οποία είχαν ενταχθεί στην ελληνική δύναμη αεροπυρόσβεσης το 1973, μπορούσε να καλύψει αυτό το κενό. Μέχρι τότε, όμως, δεν είχε πραγματοποιηθεί από πληρώματα της 355 ΜΤΜ αποστολή αεροπυρόσβεσης εκτός της ελληνικής επικράτειας. Η επιχείρηση αυτή αποτελούσε, επομένως, πρωτόγνωρη πρόκληση για τη Μοίρα: ήταν η πρώτη αποστολή αυτού του είδους στο εξωτερικό και μάλιστα στην Τουρκία, μια χώρα με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την Πολεμική Αεροπορία. Εκείνη την εποχή, η παρουσία ελληνικών στρατιωτικών αεροσκαφών σε τουρκικές στρατιωτικές βάσεις αποτελούσε εικόνα ασυνήθιστη και πολιτικά συμβολική.

Επιπλέον, δεν υπήρχε, σύμφωνα με τα διαθέσιμα τότε στοιχεία, καταγεγραμμένο προηγούμενο επιτυχούς κατάσβεσης μεγάλης πετρελαϊκής πυρκαγιάς με τη χρήση πυροσβεστικού αεροσκάφους. Αντίθετα, εκπρόσωπος της κατασκευάστριας εταιρείας Bombardier είχε αναφερθεί, σε προγενέστερο χρόνο, σε αποτυχημένες προσπάθειες άλλων φορέων του εξωτερικού, ακόμη και υπό ευνοϊκότερες συνθήκες από εκείνες που αναμενόταν να αντιμετωπίσει η ελληνική αποστολή.

Η κατάσβεση με πυροσβεστικό αεροσκάφος είναι δύσκολη και επικίνδυνη διότι :

• Οι φλόγες πάνω από καιόμενες δεξαμενές μπορεί να ανέρχονται στιγμιαία σε πολύ μεγαλύτερο ύψος.
• Η καύση δεξαμενών καυσίμων τέτοιου μεγέθους, προκαλεί ισχυρά ανοδικά ρεύματα  τα οποία εμποδίζουν τα υλικά της πυρόσβεσης να έρθουν σε επαφή με την καιόμενη ύλη.
• Υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο στο οποίο η ισορροπία της πίεσης μεταξύ της καιόμενης μάζας και του πυρακτωμένου νερού που βρίσκεται στη βάση της δεξαμενής διαταράσσεται με πιθανότητα την πρόκληση έκρηξης και κατάρρευσης της δεξαμενής.

Με βάση τα σημερινά κριτήρια διαχείρισης επιχειρησιακού κινδύνου (Operational Risk Management – ORM), η αξιολόγηση μιας τέτοιας αποστολής θα αναδείκνυε πιθανότατα σοβαρούς κινδύνους και σημαντικούς περιορισμούς, ενδεχομένως ακόμη και απαγορευτικούς για την εκτέλεσή της. Η εκτίμηση αυτή γίνεται ακόμη πιο κατανοητή αν ληφθεί υπόψη ότι η Μοίρα κλήθηκε να αναλάβει την αποστολή χωρίς προηγούμενη γνώση του συγκεκριμένου περιβάλλοντος, των επιχειρησιακών συνθηκών και της τακτικής που θα απαιτούνταν. Διέθετε, ωστόσο, εμπιστοσύνη στις ικανότητες και στον επαγγελματισμό του προσωπικού της, στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε για να αντιμετωπίσει μια εξαιρετικά απαιτητική και πρωτόγνωρη πρόκληση.

Από την πρώτη επιχείρηση έγινε σαφές ότι η συμβατική τακτική —διέλευση πάνω από τη φωτιά, ρίψη αφρού και απομάκρυνση— ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη για το πλήρωμα και το αεροσκάφος. Οι φλόγες και ο πυκνός, τοξικός καπνός καθιστούσαν σχεδόν απαγορευτική την προσέγγιση των δεξαμενών. Όπως θα έλεγε ένας χειριστής δίωξης-βομβαρδισμού, ο στόχος έμοιαζε σαν να προστατεύεται από ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα, γεγονός που επέβαλε την υιοθέτηση διαφορετικής τακτικής.

Στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε το βράδυ της 18ης Αυγούστου 1999, εξετάστηκε διεξοδικά ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να διοχετευθεί αφρός στο κέντρο της πυρκαγιάς, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος έκρηξης των φλεγόμενων δεξαμενών.

Η Υποπυραγός Καλλιόπη Σαΐνη, παρακολουθώντας την πυρκαγιά από το έδαφος και έχοντας μετρήσει τις θερμοκρασίες γύρω από τις επικίνδυνες δεξαμενές, εκτίμησε ότι η θερμότητα δημιουργούσε μεγάλους στροβίλους αέρα πάνω και γαπό τη φωτιά. Το φαινόμενο αυτό είχε μελετηθεί και σε παλαιότερα ερευνητικά πειράματα (Καλλιόπη Σαΐνη και Δ. Παπαϊλίου, 1993–1995).

Η ιδέα ήταν να αξιοποιηθεί η κυκλική κίνηση του θερμού αέρα, ώστε να μεταφερθεί ο αφρός στο εσωτερικό της πυρκαγιάς και να καλύψει την καιόμενη επιφάνεια, εμποδίζοντας την επαφή της με το οξυγόνο του αέρα, χωρίς το πυροσβεστικό αεροσκάφος να βρεθεί πάνω απο την δεξαμενή που καιγόταν.

Η προσέγγιση αυτή, γνωστή ως μέθοδος LOFT, είχε ήδη εφαρμοστεί πρακτικά από τη δεύτερη ρίψη αφρού. Οι παρατηρήσεις της Σαΐνη, σε συνδυασμό με τις γνώσεις της στην αεροναυπηγική, συνέβαλαν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο κινούνταν τα θερμά αέρια πάνω και γύρω από τη φωτιά και στη βελτίωση της τακτικής της κατάσβεσης. Η συμβολή αυτή αποδείχθηκε σημαντική για την επιτυχή έκβαση της αποστολής.

Η αποστολή αεροπυρόσβεσης στη Νικομήδεια (İzmit) της Τουρκίας, με ελληνικό πυροσβεστικό αεροσκάφος CL-415, ολοκληρώθηκε με επιτυχία και αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της ελληνικής αεροπυρόσβεσης, καθώς συνδέθηκε με τρεις σημαντικές πρωτιές:

• Πρώτη έξοδος ελληνικού πυροσβεστικού αεροσκάφους εκτός ελληνικής επικράτειας.
• Πρώτη επιχείρηση αεροσκάφους της Ελλνικής Πολεμικής Αεροπορίας από βάση της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, εντός της Τουρκίας.
• Πρώτη επιτυχημένη επιχείρηση αεροπυρόσβεσης σε διυλιστήριο πετρελαίου με πυροσβεστικό αεροσκάφος, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η επιτυχία αυτή προβλήθηκε κατά κόρον από τον Τουρκικό τύπο με χαρακτηριστική τη πρωτοσέλιδη δήλωση του Διευθυντή των Τουρκικών Διυλιστηρίων ότι «Οι Έλληνες αεροπυροσβέστες ήταν οι πρώτοι που ήρθαν και οι ποιο αποτελεσματικοί από όλους» , καθώς και το άρθρο της Milliet το οποίο περιέγραφε και το οξύμωρο του θέματος με τον τίτλο «Από τις αερομαχίες στο Tupras» αναφέροντας «ότι άνθρωποι που εκπαιδευόταν να καταστρέψουν τα συγκεκριμένα διυλιστήρια σε πολεμική σύγκρουση, στο όνομα του ανθρωπισμού και της Ελληνοτουρκικής φιλίας έπραξαν το καθήκον τους και τα διέσωσαν!»

Προσωπικό 355 ΜΤΜ

• Ασμχος (Ι) Δημ. Κουτσουράκης, Κυβερνήτης, CL-415, ΑΕ 355 ΜΤΜ
• Ασμχος (Ι) Σπυρ. Παπαγλυμής, Κυβερνήτης CL-415, Δκτής Β ́Σμ. 355 ΜΤΜ
• Επγός (ΤΑΜ) Ιωάν. Θεοδοσουλάκης, Αρχιμηχανικός της 355 ΜΤΜ Σγός (Ι) Χαρ. Σιδηρόπουλος, Κυβερνήτης CL-415
• Σγός (Ι) Παν. Ποιμενίδης, Συγκυβερνήτης CL-415
• Σγός (Ι) Παν. Αποσπόρης, Συγκυβερνήτης CL-415
• Σγός (Ι) Γεώρ. Αποσπόρης , Συγκυβερνήτης CL-415
• Ασμίας (ΤΗΓ) Αλεξ. Μακούσης
• Ασμίας (ΤΜΤ) Κων.Γκίκας
• Ασμίας (ΤΜΣ) Περ. Φωτοδήμος
• Ασμίας (ΤΜΣ) Σπυρ. Πετράκης
• Ασμίας (ΤΜΣ) Ευάγ. Νταλαμάνης

Προσωπικό Πυροσβεστικού Σώματος

• Επιπυραγός Διον. Βορίσης
• Υποπυραγός Κάλλι Σαίνη, PhD

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Αεροπορική Επιθεώρηση Πολεμικής Αεροπορίας ΤΕΥΧΟΣ 91/92 (pdf) ΑΠΡΙΛΙΟΣ – ΙΟΥΛΙΟΣ 2011
2. Hellenic Super Scoopers in Action, by AerialFire Staff March 3, 2025in Feature Stories, International Operations
3. Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας  – ΟΑΣΠ

Το άρθρο βασίστηκε στο μεγαλύτερο μέρος του σε  ανάρτηση του Σμηνάρχου (Ι) Δημητρίου Σ. Κουτσουράκη & της Επιπυραγού Κάλλι Σαίνη PhD, στην Αεροπορική Επιθεώρηση Πολεμικής Αεροπορίας (Σχολής Πολέμου). Όλη η ανάρτηση με περισσότερα στοιχεία και τα βιογραφικά των συγγραφέων, σε μορφή PDF 20 σελίδων, εδώ 

Οι φωτογραφίες της ανάρτησης έχουν βελτιωθεί με την βοήθεια της Τεχνιτής Νοημοσύνης

Η  Καλλιόπη  Σαίνη αποστρατεύτηκε το 2005 με τον βαθμό του Αντιστρατήγου ε.α και απεβίωσε την 28/9/2025

Επιμέλεια Ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος