Η ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ

Η Ε.Ε.Υ.Ε.Δ. στα πλαίσια της ενημέρωσης και προβολής του επιστημονικού και πνευματικού έργου των μελών της, παρουσιάζει την εκδήλωση που έγινε την 04-06-2026 στο αμφιθέατρο του Νοσοκομείου «ΕΡΡΙΚΟΣ ΝΤΥΝΑΝ» όπου συζητήθηκε και αναλύθηκε το περιεχόμενο του πρόσφατου βιβλίου του Θόδωρου Ροκκά, «Η ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ» . Με χαρά και βαθειά ικανοποίηση αναρτούμε την βιβλιοπαρουσίαση όπως αυτή έγινε από το μέλος μας Γεώργιο Γκόνη.

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Κυρίες και Κύριοι, ξεχωριστή τιμή, χαρά και συγκίνηση είναι για εμένα να μιλήσω για το βιβλίο του Θόδωρου Ροκκά!

Έχω την καλή τύχη να γνωρίζω τον συγγραφέα εδώ και 55 χρόνια. Το 1971, ο 18χρονος τότε Θόδωρος πέρναγε την πύλη της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής.

Ήταν συνειδητή του επιλογή, ήταν το όνειρό του.

Εγώ ήμουν στο 5 ο έτος σπουδών και βέβαια δεν ταιριάζει να επεκταθώ στα της Σχολής. Αξίζει όμως να σας πληροφορήσω ότι ο Θόδωρος, σε όλα τα επόμενα χρόνια της φοίτησής του, ήταν ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός της τάξης του, ο πρώτος!

Το να είσαι πάντα πρώτος σε ένα απαιτητικό και ανταγωνιστικό περιβάλλον είναι δηλωτικά των ικανοτήτων, της επιμέλειας, του ήθους, της αφοσίωσης στο καθήκον και των ηγετικών προσόντων.

Μετά το άριστα της Ιατρικής, ως νεαρός αξιωματικός, δεν θα μπορούσε να υστερήσει σε τίποτα! Ιατρός σε μονάδες μάχης!
Καταδρομέας, αλεξιπτωτιστής, βατραχάνθρωπος!
Φιλοπατρία, τόλμη, επιστήμη, προσφορά!
Βρεθήκαμε μαζί στα μέσα της δεκαετίας του 80, στο Guy’s Hospital του Λονδίνου. Διακριτή, σεμνή, παραγωγική και ουσιώδης η συμμετοχή του.

Προσωπικά εκτιμώ ότι αν η ομάδα των γαστρεντερολόγων, όπου έκανε την ειδικότητά του, συμμερίζονταν έγκαιρα τις καινοτόμες απόψεις και έρευνές του πάνω στη νόσο του πεπτικού έλκους, ίσως οι αποδέκτες του σχετικού Nobel Ιατρικής, λίγα χρόνια αργότερα, να ήταν περισσότεροι. Σε κάθε περίπτωση, η Γαστρεντερολογική Κλινική και το Νοσοκομείο Guy’s ωφελήθηκαν ποικιλοτρόπως από τις έρευνες του Θόδωρου Ροκκά πάνω στο ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.

Ακολούθως, στην μακροχρόνια θητεία του στον Στρατό, με το ανήσυχο και παραγωγικό του πνεύμα, και μέσα από την σκληρή και μεθοδευμένη καθημερινή του εργασία, άφησε ισχυρό θετικό αποτύπωμα στο Υγειονομικό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Έρχομαι τώρα στο βιβλίο του.

Εκτιμώ ότι ο Θόδωρος, με την βαθειά επιστημονική του γνώση, με την συσσωρευμένη εμπειρία του, με την συνεχή ιατρική έρευνα και ενημέρωση, με την φροντίδα του για τον άρρωστο, με τα ανθρωπιστικά του αισθήματα, με την αίσθηση δημοκρατίας και δικαιοσύνης που τον διακρίνει, ήταν αναμενόμενο να καταγράψει τις απόψεις και τους προβληματισμούς του.

Και εδώ πρωτοπόρος.

Έχει την ικανότητα να συλλαμβάνει τον παλμό και τα μηνύματα της επιστήμης και της εποχής. Δεν ζεί με το παρελθόν, ούτε περιορίζεται στο τώρα, αλλά κοιτάζει προς το μέλλον προσπαθώντας όχι απλά να το προβλέψει αλλά και να το επηρεάσει, να το διαμορφώσει. Θεωρώ την έκδοση αυτού του βιβλίου πράξη επιστημονικής και επαγγελματικής ωριμότητας.

Δεν είναι απλά και μόνον ένα βιβλίο διαπιστώσεων, προβλέψεων, κατευθυντηρίων οδηγιών για όλους τους εμπλεκόμενους με τα θέματα υγείας καθώς και για εκείνους που ασχολούνται με την πληροφορία, τους αλγορίθμους και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Είναι ένα βαθυστόχαστο διανοητικό πόνημα, βγαλμένο από την βαθειά γνώση, την εμπειρία και την αφοσίωση στην φροντίδα του ασθενούς.

Με καλοζυγισμένη ανθρώπινη λογική και με ευαίσθητη ηθική κρίση, διερευνά μεθοδικά όλες τις πτυχές των θεμάτων που αναφύονται με την έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης και αφορούν την Ιατρική. Δεν υπάρχει πτυχή που να μην εξετάζεται και να μην αναλύεται διεξοδικά έως και εξαντλητικά. Είμαι σίγουρος, δεν έχει παραλειφθεί καμιά οπτική θεώρησης.

Ασφαλώς είναι αδύνατον σε λίγα λεπτά να θιγούν όλα όσα αναλύονται στο βιβλίο. Ήδη ακούσατε πολλά από ποιό έμπειρους και ειδικούς από εμένα. Θα σταχυολογήσω λοιπόν, σχεδόν επιγραμματικά, εκείνα που κατά τη γνώμη μου βρίσκονται στον πυρήνα της επιστημονικής και βαθύτατα ανθρωπιστικής σκέψης του συγγραφέα.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη και στην Ιατρική είναι πλέον μια πραγματικότητα που θα επηρεάσει τον τρόπο παροχής φροντίδας στον πάσχοντα. Το αν το πρόσημο είναι θετικό ή αρνητικό, θα εξαρτηθεί από τον άνθρωπο και όχι από την εξέλιξη και τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Θα είναι λάθος και οπισθοδρόμηση η ενίσχυση της τυποποίησης της φροντίδας και η συνακόλουθη υποβάθμιση της σχέσης Ιατρού-ασθενούς. Διευκρινίζω, το μήνυμα του συγγραφέα είναι αισιόδοξο.

Κλειδί για μεγιστοποίηση της ωφέλειας από την Τεχνητή Νοημοσύνη αλλά και βασικός πυλώνας στη δομή του βιβλίου, είναι η ανθρωποκεντρική θεώρηση της Ιατρικής. Η Ιατρική υπάρχει επειδή υπάρχουν ασθενείς. Δηλαδή άνθρωποι που έχουν ανάγκη φροντίδας από ανθρώπους με γνώση και αφοσίωση. Δεν πρέπει να οδηγηθούμε σε απανθρωποίηση της Ιατρικής.
«Επ’ ωφελείη καμνόντων», προστάζει ο Ιπποκράτης.
Ο πολιτισμός μας στηρίζεται στην παραδοχή της ιερότητας του προσώπου κάθε ανθρώπου και ιδιαίτερα του πάσχοντα ανθρώπου.

Από την άλλη, δεν υπάρχει Ιατρική χωρίς γιατρούς.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει κανέναν, απλά είναι ένα πρόσθετο πολύτιμο και εξελιγμένο εργαλείο στη διάθεση του Ιατρού. Οι παλαιότεροι έχουμε ζήσει την εποχή που κάποιοι συνάδελφοί μας εκλαμβάνονταν ως αυθεντίες. Σήμερα, δύσκολα θα μπορούσε να διεκδικήσει κάποιος τον επιθετικό αυτό προσδιορισμό. Ο μεγάλος κίνδυνος είναι να εκληφθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη, ως αυθεντία, ως παντογνώστης που έχει λύσεις για όλα.
Δεν είναι έτσι!
Κάτι που δεν έχει συνείδηση ύπαρξης, που δεν έχει συναίσθημα και ενσυναίσθηση, που δεν είναι φορέας αξιών, δεν μπορεί και δεν επιτρέπεται να αποφασίζει για τον πάσχοντα άνθρωπο.

H Τεχνητή Νοημοσύνη δεν λύνει από μόνη της τα προβλήματα, παρά τον όγκο των δεδομένων που διαθέτει και την ταχύτητα των διασταυρώσεων, των υπολογισμών και των υποδείξεων που μπορεί να κάνει.
Προσωπικά, ως νέος Χειρουργός, σε Νοσοκομεία της περιφέρειας, έχω ζήσει την ευθύνη και κυρίως την μοναξιά στη λήψη της απόφασης. Εκτιμώ ότι δεν θα μπορούσε να με συνδράμει κάποια Τεχνητή Νοημοσύνη.

Μία από τις λέξεις κλειδιά, στο βιβλίο του Θόδωρου είναι η λέξη ΕΥΘΥΝΗ.

Η ευθύνη της όποιας απόφασης για τον άρρωστο. Εκείνος που αποφασίζει, που πρέπει να αποφασίζει, μέσα στην εγγενή αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την Ιατρική επιστήμη και το Ιατρικό επάγγελμα είναι μόνον ο Θεράπων Ιατρός ή η ομάδα του.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται να συνδράμει τον Ιατρό στο να μειωθεί η αβεβαιότητα, δεν μπορεί όμως να την εξαλείψει.
Ανάγκη λοιπόν μεγάλη η κλινική κρίση του Ιατρού να είναι ορθή και τεκμηριωμένη. Τούτο προϋποθέτει επαρκή επιστημονική γνώση και κλινική εμπειρία.

Δεν είναι τυχαία η αποτροπή του συγγραφέα για την χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης από τους προπτυχιακούς φοιτητές. Δεν γίνεσαι γιατρός αλιεύοντας γνώσεις και απαντήσεις στο ChatGpt.
Στην άσκηση όμως της Ιατρικής δεν αρκεί μόνη η γνώση και η εμπειρία. Μην ξεχνάμε ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει χωρίς διαύγεια ενημέρωσης και χωρίς συναίνεση από την πλευρά του ασθενούς.

Φθάνουμε εδώ στο θέμα της εμπιστοσύνης του ασθενούς προς τον Ιατρό του. Η απόκτηση εμπιστοσύνης και η ανάπτυξη σχέσης φροντίδας μεταξύ Ιατρού και ασθενούς είναι κομβικό σημείο στην άσκηση της Ιατρικής. Περιλαμβάνει βέβαια, και
κυρίως, μη μετρήσιμα στοιχεία. Όλοι το αντιλαμβανόμαστε.

Στους αλγόριθμους της Τεχνητής Νοημοσύνης περιλαμβάνονται αυτά που μπορεί να ποσοτικοποιηθούν και απουσιάζουν εκείνα που δεν είναι εύκολα μετρήσιμα. Αυτό θα πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε.

Δεν θα μας βοηθήσει η Τεχνητή Νοημοσύνη για να αναπτύξουμε σχέσεις εμπιστοσύνης με τον ασθενή, ούτε να δώσει απαντήσεις στα καθημερινά ηθικά διλήμματα στην άσκηση της Ιατρικής.

Βασικός πυρήνας και μύχιος στόχος του συγγραφέα μοιάζει να είναι να διαφυλαχθούν όλα εκείνα που δεν μετριούνται εύκολα αλλά όμως δίνουν νόημα σε όλα τα άλλα που είναι μετρίσιμα.

Θα πρέπει πρώτα να αναζητείται και να απαντάται ποιο είναι το νόημα κάθε Ιατρικής πράξης.
Όχι τι μπορούμε να κάνουμε, αλλά τι πρέπει να κάνουμε!
Μόνον ο Ιατρός μπορεί να αντιλαμβάνεται πότε πρέπει να σωπήσει και να σταθεί δίπλα στον πάσχοντα. Βαθυστόχαστα, σε κάποια σελίδα, τονίζεται: «όταν η δυνατότητα προηγείται του νοήματος, η φροντίδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε
διαδικασία»!

Είναι φανερό ότι ο συγγραφέας δεν σταματά στα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το επεκτείνει.
Σκιαγραφεί και θέτει το πλαίσιο άσκησης της Ιατρικής στη νέα εποχή.
Θέλει την Ιατρική ανθρώπινη.
Θέλει τον Ιατρό φορέα ευθύνης και όχι απλά διαχειριστή των πληροφοριών που τον κατακλύζουν.
Μόνον έτσι μπορεί να διαφυλαχθεί το κύρος του Ιατρού και του Ιατρικού επαγγέλματος. Χωρίς να αναφέρεται ρητά, είναι έκδηλο ότι αγωνία και κύριος στόχος του συγγραφέα είναι, ακριβώς, να διαφυλαχθεί το κύρος του Ιατρού και της Ιατρικής επιστήμης, μέσα από την φροντίδα του πάσχοντα, με σεβασμό της αξιοπρέπειάς του.

Το πόνημα του Θόδωρου μπορεί και πρέπει να αποτελέσει φάρο, πυξίδα και έρεισμα για την πολιτεία, τους κοινωνικούς και επιστημονικούς φορείς ώστε βοηθηθούν στο να αποκρυσταλλώσουν και να θεσπίσουν αρχές και αξίες, όρια και κανόνες, δεοντολογικά και ηθικά πλαίσια, για την άσκηση της Ιατρικής και την φροντίδα των πασχόντων στη νέα εποχή που ήδη βρισκόμαστε.

Ας γίνουμε προμηθείς και όχι επιμηθείς. Η θέσπιση ορίων και κανόνων δεν περιορίζει την ελευθερία ούτε επιβραδύνει την καινοτομία, αντίθετα της δίνει νόημα, προστατεύοντάς την από την αυθαιρεσία.

Είμαι σίγουρος ότι όλοι, και ιδιαίτερα οι Ιατροί, θα ωφεληθούν μελετώντας το βιβλίο. Είμαι επίσης σίγουρος ότι όποιος το έχει στην βιβλιοθήκη του, αν θελήσει κάποτε να κάνει κάποια εκκαθάριση θα το διατηρήσει στη θέση του, γιατί δεν είναι
μόνον ένα βιβλίο της τρέχουσας επικαιρότητας.
Είναι βιβλίο αξιών και προτεραιοτήτων με βάθος χρόνου.

Θόδωρε, πολλά-πολλά ΕΥΓΕ!

Καλοτάξιδο!

Γεώργιος Γκόνης